Blokzincir teknolojisinin kökleri 1990'lı yıllara dayanmakla birlikte, blokzincirlerin 2009 yılında yaygınlık kazanmasını sağlayan, bu teknolojinin geniş çapta kullanılan ilk örneği olan Bitcoin blokzinciri olmuştur. Kısaca ifade etmek gerekirse blokzincirler, kriptografik özetleme yoluyla birbirine bağlanan bilgi "blokları"ndan oluşan ve üzerinde değişiklik yapılması son derece güç olan merkeziyetsiz dijital defterlerdir. Her "blok" kendi özet değerini ve bir önceki "blok"un özet değerini içermektedir. Bir blokta yapılan en küçük değişiklik o bloğun ve dolayısıyla sonraki blokların özet değerinin tamamını değiştirdiğinden madenciler blokzincirdeki bir anormalliği kolaylıkla tespit edebilmekte ve yanlış bilgi veya işlemleri ayıklayabilmektedir.
Kripto varlıklar, hızlı kazanç beklentisi nedeniyle blokzincir teknolojisinin en bilinen kullanım alanıdır. Ancak blokzincir teknolojisi gündelik yaşamda ve hukuki süreçlerde başka kullanım alanları da sunmaktadır.
Her şeyden önce, blokzincirde saklanan bilgisayar programları olan akıllı sözleşmeler Ethereum blokzinciri sayesinde pek çok kişinin hayatına girmiştir. Basitleştirilmiş bir akıllı sözleşmenin tipik örneği otomatik satış makinesidir. Otomatik satış makineleri oldukça basit bir şekilde işlemektedir. Bir kişi atıştırmalık satın almak isteyip yeterli miktarda para yatırdığında makine seçilen ürünü derhâl vermektedir. Akıllı sözleşmeler de genel olarak aynı mantıkla çalışmaktadır. "Eğer, o hâlde, aksi takdirde" ifadelerinden oluşan bilgisayar kodu, akıllı sözleşmede yer alan şartlar gerçekleştiğinde "sözleşmeyi" otomatik olarak ifa etmektedir. Aşağıda yer alan örneklerin tamamı, blokzincir teknolojisinin akıllı sözleşmeler aracılığıyla hâlihazırda kullanıldığı alanlardır.
Çığır açıcı kullanım alanlarından biri, blokzincirin sicil olarak kullanılmasıdır. Henüz yaygın olmamakla birlikte, blokzincir teknolojisinin ve akıllı sözleşmelerin bir taşınmaz satışında örnek olarak kullanılması, bu araçların sağlayabileceği kolaylığı dünyaya göstermiştir. Birleşik Krallık'ta gerçekleştirilen deneme niteliğindeki bir taşınmaz satışı süreci önemli ölçüde kısaltmış ve geleneksel aracılara duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmıştır. Bu durum, bir taşınmazın tokenize edilerek blokzincir üzerinde devredilmesi yoluyla satılmasının ne kadar zaman ve maliyet tasarrufu sağlayabileceğinin iyi bir göstergesidir. Bu kullanım alanı taşınmaz satışıyla sınırlı olmayıp diğer her türlü varlığın mülkiyetinin ispatı için de kullanılabilmektedir.
Blokzincir teknolojisinin akıllı sözleşmeler aracılığıyla kullanıldığı ikinci alan oylama sistemidir. Genel seçimlerde veya toplu oylama gibi başka durumlarda, sonuçların blokzincirde saklanması hâlinde blokzincirin güvenli yapısı sayesinde sonuçlar değiştirilemez olacak ve neredeyse anında kesinleşecektir.
Akıllı sözleşmelerin bir diğer kullanım alanı yediemin olarak kullanılmaları olup bu kullanım da süreçte zaman ve maliyet tasarrufu sağlamaktadır. Geleneksel yediemin mekanizması üçüncü bir kişinin muhafazasına dayanmakta olup bu yediemin nesnel olarak güvenilir olmayabilir. Ayrıca yedieminlere genellikle ilgili işlemin her iki tarafınca cömert ancak isteksizce bir ücret ödenmektedir. Akıllı sözleşmenin parasal yediemin olarak kullanılması geleneksel yediemin uygulamasındaki bu iki sorunu aynı anda çözmekle birlikte, kamuya açık blokzincirlerdeki işlemler şeffaf olduğundan gizli ticari bilgilerin sızması bakımından yeni bir risk de doğurabilmektedir.
Akıllı sözleşmeler bir kısmına bu yazıda değinilen sayısız işlem türünde kullanılabilmekle birlikte, kullanıcıların bu sözleşmelerin sakıncalarını da göz önünde bulundurması gerekmektedir. Akıllı sözleşmelerin temel sakıncası değiştirilemez nitelikleridir. Akıllı sözleşmeler "kod kanundur" anlayışıyla işlediğinden kullanıcıların iradelerindeki değişiklikler dikkate alınmamakta ve şartlar gerçekleştiğinde sözleşme her koşulda ifa edilmektedir. Ayrıca sözleşmelerin bilgisayar korsanlarınca ele geçirilmesi veya hatalı kodla yazılması riski de bulunmakta olup bu durum yüksek miktarda kripto varlıkla işlem yapan kullanıcılar arasında paniğe yol açabilmektedir. Bununla birlikte bu sakıncalar dikkatli kullanım ve somut bir yasal çerçeve aracılığıyla bir ölçüde önlenebilir.
Sonuç olarak blokzincirlerin ve akıllı sözleşmelerin hukuki ve gündelik işlerde kolaylık sağlama konusunda büyük bir potansiyele sahip olduğu kanaatindeyiz. Ancak bu alan hâlâ ihtiyaç duyulan düzenlemeleri beklediğinden bu araçların büyük bir özenle kullanılması gerekmektedir.